Za śmierć osoby bliskiej sprawca odpowiada w pełnej wysokości

Osoby poszkodowane w wypadkach lub wskutek błędów medycznych bardzo często borykają się z problemem, jakim jest zaniżanie przez ubezpieczycieli świadczeń odszkodowawczych należnych z ubezpieczenia OC sprawcy szkody.

Zakłady ubezpieczeń notorycznie odmawiają zapłaty na rzecz poszkodowanych np. zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej, jeśli do wypadku doszło przed zmianą kodeksu cywilnego w roku 2008. Niektórzy ubezpieczyciele do dzisiaj „zaliczają” na poczet odszkodowań świadczenia wypłacone poszkodowanym przez ZUS. Takie działania ubezpieczycieli są nieprawidłowe.

Przypomnijmy:

Jeżeli wskutek działania sprawcy (lub jego zaniechania) poszkodowany stracił w wypadku osobę mu bliską, może wystąpić do sprawcy (jego ubezpieczyciela) o:

I.         zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej, za zerwanie więzi uczuciowych i emocjonalnych,

II.        stosowne odszkodowanie,

III.      zwrot kosztów pogrzebu,

IV.     rentę obligatoryjną,

V.       rentę fakultatywną

w okresie nawet do 20 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę.

 

I. Zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej, za zerwanie więzi uczuciowych i emocjonalnych

Dnia 3 sierpnia 2008 r. weszła w życie zmiana do kodeksu cywilnego przewidująca możliwość przyznania zadośćuczynienia najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (art. 446 § 4 k.c.). Jednak już przed dniem 3 sierpnia 2008 r. również można było dochodzić zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Podstawą tegoż roszczenia był art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c.

Za najbliższego członka rodziny uznaje się nie tylko matkę, ojca, rodzeństwo i dzieci, a także macochę, ojczyma, rodzeństwo przyrodnie oraz partnera pozostającego ze zmarłym w związku nieformalnym (konkubinacie). Zgodnie z aktualnie obowiązującym orzecznictwem do osób bliskich należą nie tylko krewni, ale też inne osoby niepołączone ze zmarłym więzami rodzinnymi, o ile istnieje między nimi stosunek bliskości. Zatem zadośćuczynienie może być przyznane nie tylko krewnym zmarłego, ponieważ pokrewieństwo nie stanowi podstawowego kryterium bliskości. Decydujące znaczenie mają nie więzy prawne a faktyczne.

Istotny tu będzie indywidualnie oceniany stopień cierpienia psychicznego, stopień krzywdy wynikający z utraty pomocy i opieki osoby bliskiej, uczucia osamotnienia, bezsilności wobec trudności życiowych, stopień zażyłości, bliskości i wspólności, jakie zachodziły pomiędzy zmarłym a najbliższym członkiem rodziny.

Jeżeli osoba bliska zmarła na skutek wypadku przed 3 sierpnia 2008 r., to również przysługuje zadośćuczynienie za krzywdę wynikającą z tej śmierci! Zgodnie, bowiem z art. 448 k.c., w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

W uchwale z dnia 22.10.2010 r. (sygn. akt III CZP 76/10) Sądu Najwyższy orzekł, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r.

W ostatnich latach sądy zaczęły określać zadośćuczynienia po śmierci najbliższych w wysokości nawet do 230 tys. złotych dla jednego członka rodziny.

 

II. Stosowne odszkodowanie

Zgodnie z art. 446 § 3 k.c., jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, to najbliższym członkom rodziny zmarłego przysługuje roszczenie o stosowne odszkodowanie, zwłaszcza wówczas, gdy wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.

Za najbliższego członka rodziny uznaje się matkę, ojca, rodzeństwo i dzieci, a także macochę, ojczyma, rodzeństwo przyrodnie.

Oceniając, czy nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, uwzględnia się wszystkie okoliczności mające wpływ na warunki życiowe osoby uprawnionej do odszkodowania, a więc jej stan zdrowia, wiek, cechy osobowe (stopień zaradności), stosunki majątkowe, warunki wychowawcze. Oceniając pogorszenie sytuacji życiowej osób bliskich, należy uwzględnić także pozycję zawodową i społeczną zmarłego. Nie tylko utrata dużych dochodów stanowi o pogorszeniu sytuacji życiowej. Zdarza się, że dzieci wskutek śmierci rodzica tracą szansę lepszego startu życiowego, możliwość pobierania nauki na prestiżowych uczelniach, także zagranicznych, jeżeli np. pozycja zawodowa zmarłego ojca zapewniała dziecku takie warunki nauki.

W praktyce sądowej wysokość stosownego odszkodowania ustala się na podstawie analizy sytuacji osoby uprawnionej z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mają wpływ na jej warunki i trudności życiowe, stan zdrowia (w tym jego ewentualne pogorszenie wywołane śmiercią osoby najbliższej) wiek, stosunki rodzinne i majątkowe, a w odniesieniu do małoletnich dzieci dodatkowo wpływają na warunki wychowawcze i na jej porównaniu z sytuacją, w jakiej znalazłby się uprawniony, gdyby nie śmierć osoby bliskiej.

Śmierć małoletniego dziecka może stanowić przyczynę znacznego pogorszenia sytuacji życiowej jego rodziców.

Stosowne odszkodowanie ustalane jest w wysokości nieraz symbolicznej (np. 10 tys. złotych), jednak, gdy osoba zmarła osiągała bardzo wysokie zarobki lub mogła zapewnić bardzo dobry byt bliskiemu, odszkodowanie to może być wysokie i ustalane np. na kwotę 500 tys. złotych, niezależnie od renty.

 

III. Zwrot kosztów pogrzebu

Koszty pogrzebu obejmują wszystkie wydatki związane zwyczajowo z pogrzebem, tj.:

§         koszty uroczystości pogrzebowej,

§         koszty przewozu zwłok,

§         zakup trumny,

§         zakup wieńców,

§         zapłatę za nekrologi,

§         zakup odzieży żałobnej zmarłego i żałobników,

§         wykup miejsca na cmentarzu,

§         wydatek na msze żałobne,

§         koszty wystawienia nagrobka (grobowca),

§         koszty kremacji,

§         wydatek na poczęstunek dla najbliższej rodziny.

Przyjmuje się, że w skład kosztów pogrzebu wchodzą wszystkie wydatki związane z ceremonią bezpośrednio i mające z nią swój związek czasowy oraz te, które w danej chwili są niezbędne i celowe. Sąd Najwyższy w swych orzeczeniach prezentuje pogląd, że do kosztów pogrzebu można zaliczyć m.in. umiarkowany wydatek, poniesiony na zakup niezbędnej odzieży żałobnej, której noszenie zarówno w czasie pogrzebu, jak i przez dłuższy czas po nim, jest zwyczajowo przyjęte w wielu środowiskach w naszym społeczeństwie. Koszty pogrzebu zwracane są temu, kto je poniósł.

Zasiłek pogrzebowy wypłacony przez ZUS nie podlega zaliczeniu, jako odszkodowanie od sprawcy szkody.

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Rzecznika Ubezpieczonych podjął uchwałę następującej treści:

„Zasiłek pogrzebowy przewidziany art. 77 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 446 § 1 k.c.

 

IV. Renta obligatoryjna (obowiązkowa)

Zgodnie z treścią art. 446 § 2 zdanie pierwsze k.c. osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody, renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego, przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego.

Uprawnionymi do renty są osoby, którym w chwili śmierci poszkodowanego przysługiwały roszczenia alimentacyjne, a także dzieci poczęte za życia, a narodzone po śmierci poszkodowanego. Celem ustalenia kręgu osób uprawnionych do renty z tego tytułu, należy się odnieść do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nie ma znaczenia, iż zmarły rodzic (najczęściej matka) nie pracował zarobkowo. Istotną rolę, obok utrzymania dziecka, odgrywa bowiem jego wychowanie i zaspokajanie podstawowych potrzeb.

Przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny trwa tak długo, aż dziecko nie zdobędzie możliwości samodzielnego utrzymania się, stosownie do swoich uzdolnień i kwalifikacji zawodowych. Osiągnięcie pełnoletności nie ma znaczenia, jeżeli dziecko kontynuuje naukę. Obowiązek alimentacyjny wygasa, gdy dziecko nie podejmuje pracy zarobkowej mimo posiadanych uprawnień.

Jeżeli chodzi o obowiązek alimentacyjny między małżonkami, istotnym kryterium jest, by uprawniony do świadczeń alimentacyjnych znajdował się w niedostatku, czyli w sytuacji, kiedy nie może własnymi siłami zaspokoić w pełni swych usprawiedliwionych, a nie tylko niezbędnych potrzeb. Ocena, jakie potrzeby uznać za usprawiedliwione zależy od wielu okoliczności faktycznych m.in. od wieku, stanu zdrowia, poziomu wykształcenia i pozycji społecznej uprawnionego.

Przyznanie renty na rzecz rodziców, wnuków, rodzeństwa i osób powinowatych warunkuje istnienie, w chwili śmierci poszkodowanego, obowiązku alimentacyjnego na ich rzecz.

Wysokość renty powinna być dostosowana do potrzeb uprawnionego oraz mieścić się w granicach zarobkowych i majątkowych zmarłego. Chodzi o zarobki i inne dochody, które zmarły mógł uzyskać, a nie jakie rzeczywiście osiągał.

 

V. Renta fakultatywna (dobrowolna)

Stosownie do treści art. 446 § 2 zdanie drugie k.c. inne osoby bliskie są uprawnione do renty po zmarłym, jeżeli zmarły dostarczał im dobrowolnie i stale środków do utrzymania, a wymagają tego zasady współżycia społecznego (np. zmarły dziadek dobrowolnie wspomagał finansowo wnuka). Warunkiem przyznania renty na tej podstawie jest spełnienie wszystkich ww. przesłanek. Pojęcie dostarczania środków utrzymania powinno być rozumiane szeroko. Dostarczanie środków utrzymania przez zmarłego może dotyczyć także kształcenia oraz leczenia. W świetle tego przepisu nie jest istotne, czy osoba bliska była na wyłącznym utrzymaniu zmarłego.

Jeśli chodzi o krąg osób uprawnionych do renty na mocy art. 446 § 2 zdanie drugie k.c., to nie ma wątpliwości, że są to dalsi krewni, dzieci rodzeństwa, powinowaci, wychowankowie.

 

20 lat na dochodzenie roszczeń z ubezpieczenia OC sprawcy szkody

Generalna zasada przedawnienia roszczeń ubezpieczeniowych uregulowana jest w art. 819 § 1 kodeksu cywilnego, który stanowi, że roszczenie z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech, przy czym bieg terminu przedawnienia roszczeń o świadczenie do zakładu ubezpieczeń rozpoczyna się w dniu, w którym nastąpiło zdarzenie objęte ubezpieczeniem zgodnie z art. 819 § 2 k.c.

Wyjątek od generalnej zasady trzyletniego okresu przedawnienia stanowią roszczenia z umów ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zgodnie z brzmieniem art. 819 § 3 k.c. termin roszczeń poszkodowanego wobec zakładu ubezpieczeń o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się z upływem okresu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym (deliktem) lub niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania (kontraktem).

Zgodnie z brzmieniem art. 442 § 1 k.c. roszczenia z tytułu czynów niedozwolonych, przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia nie później jednak niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę.

Uwaga:

Jeżeli roszczenia z umowy ubezpieczenia OC mają podstawy w zbrodni lub występku, roszczenia o naprawienie szkody ulegają przedawnieniu dopiero po upływie lat 20 od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na moment dowiedzenia się przez poszkodowanego o szkodzie i osobie za nią odpowiedzialnej (art. 442 § 2 k.c.).

TER Enterprises

www.ter.pl